Công chúng không hề tẻ với sân khấu Một trong những mục đích mà liên hoan các tác phẩm của tác giả Lưu Quang Vũ hướng tới là tạo làn sóng mới cho sân khấu Việt Nam, để lấy lại người xem, cũng như giúp các thành phần sáng tạo sàn diễn, từ tác giả đến đạo diễn, diễn viên, họa sĩ, nhạc sĩ và cả công chúng xem kịch… có những bài học kinh nghiệm về mọi bình diện sàn diễn, nhất là về kinh nghiệm viết kịch… từ Lưu Quang Vũ
#-Hình tượng lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ Sau đúng 25 năm, khán giả Thủ đô mới được sống lại khoảng thời kì mà đêm nào sàn diễn kịch cũng sáng đèn và đông nghịt người xem.
Chưa đến giờ diễn nhưng rạp đã kín chỗ Khi nom và phát hiện những vấn đề từ các nhân vật hết sức bình dị này, Lưu Quang Vũ đã nhìn rất tinh tế và tránh cái nhìn đơn điệu một chiều.
Là thi sĩ có trực quan mạnh nên bao giờ Lưu Quang Vũ cũng có cái nhìn hiền lành, ấm áp, thông cảm, bên cạnh một cái nhìn dân chủ, mang tính khôi hài, chế giễu và phản biện. Nên chăng, các hí trường tiếp kiến phát huy hiệu ứng của liên hoan, tiếp chuyện diễn các vở kịch của Lưu Quang Vũ nhưng đầu tư dài hơi, có chiều sâu cho các vở diễn để hoàn thiện đội ngũ những người làm nghề, và hơn hết là để công chúng có cái để xem, để nhớ, để nghĩ và để yêu.
25 năm sau ngày ông mất, chưa tác giả sàn diễn nào làm được điều đó. Quả thực, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ đã đớn đau thật sự, đau đến tận bụng dạ, với nỗi đau của dân chúng, nhân loại…Bởi vậy, những vấn đề ông đặt ra là những bức xúc và nhức nhói tồn tại xuyên suốt từ tuổi từng lớp này sang thời đoạn từng lớp khác, từ không gian này sang không gian khác, thậm chí xuyên thời kì như những lời dự báo, những tiên cảm.
Và bởi thế, những vấn đề triết học nhân sinh lớn lao, day dứt từ tầng lớp Việt Nam đương đại do Lưu Quang Vũ phát hiện đã được cất cánh từ những kịch bản tưởng chừng chỉ oi bức trong tính thời sự của nó, để bay cao trên đôi cánh triết lý như “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” hoặc “ Ông vua hóa hổ”.
Cũng theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, các nhân vật mà Lưu Quang Vũ yêu mến nhất, thiết tha nhất trong những kịch bản văn chương của ông chính là những người dân thường ngày trong từng lớp Việt Nam hiện đại, nhất là trong thời kỳ đổi mới.
Phải chăng chúng ta vẫn thiếu những đạo diễn trẻ thật anh tài, hiếm hoi diễn viên ngôi sao? Đạo diễn xử lý như thế nào để vẫn giáp với tư tưởng của kịch bản nhưng lại không cần áp từng chi tiết đến mức nô lệ vào kịch bản.
Trong kịch Lưu Quang Vũ, do vậy, cái vĩnh cửu luôn song hành với tính thời sự. Minh chứng mới nhất là tối 8-9, thời điểm liên hoan chưa bắt đầu, Nhà hát Tuổi trẻ diễn vở “Mùa hạ cuối cùng” khán giả đến xem được nửa rạp, vé là do khán giả bỏ tiền mua, ông Trương Nhuận, Giám đốc hí trường tuổi xanh cho biết.
Một tuần liền, ngày hai buổi, ở đâu có kịch Lưu Quang Vũ ở đó rạp chật ních người xem, thậm chí có những hôm khán giả phải đứng xem từ ngoài chuồng tiêu. Một vấn đề nữa được nhiều khán giả đặt ra khi xem các vở diễn của Lưu Quang Vũ là giờ rạp đương đại hơn, sàn diễn, phục trang đẹp hơn, ánh sáng, âm thanh tốt hơn trước nhiều, các đạo diễn cũng rất nạm tìm tòi, sáng tạo, nhưng khi xem khán giả vẫn thấy các vở diễn còn chưa đạt đến chiều sâu nhiều xã hội ý nghĩa của kịch bản.
Là một nhà thơ thiên tài đích thực và cuộc sống riêng trải qua quá nhiều thăng trầm, ở Lưu Quang Vũ sớm hình thành một thứ trực quan thi ca cực kỳ tinh tường và bén nhạy.
Vì thế, hình tượng sàn diễn lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ chính là quần chúng: Người làm vườn, người cắt tóc, anh bộ đội, những bé Tí, bé Tị, Sila, anh hàng thịt, nhà giáo nghèo, em bé bán báo, em bé mồ côi mẹ, những nàng dâu hiếu hạnh, người vợ thủy chung, người mẹ đôn hậu…, với những thân phận và cảnh ngộ rất bình dân, thường nhật trong xã hội.
Người dân nghĩ gì về thiết chế, về những bất ổn trong quản lý tầng lớp, trong đạo đức kỷ cương tầng lớp đang bị phai hóa và cách hành xử của cơ quan hành pháp với nhân dân nên như thế nào để không xảy ra những bi kịch tầng lớp, như trong kịch bản “Lời thề thứ 9”, “Ai là thủ phạm”, “Vụ án 2000 ngày”, “Mùa hạ cuối cùng”
Đây rõ ràng là một luồng sinh khí mới cho sàn diễn phía Bắc. QĐND - Lần đầu tiên ở Việt Nam diễn ra một liên hoan sân khấu đặc biệt chỉ gồm các vở diễn của một tác giả. Giám đốc Nhà hát Kịch Quân đội, NSƯT Minh Hằng cho biết, khi nhận được thông tin mời dự liên hoan này, dù đang rất bận với nhiều nhiệm vụ chính trị phải thực hiện, nhưng Nhà hát vẫn nắm dự vì coi đây là dịp tạo điều kiện cho các nghệ sĩ, diễn viên của Nhà hát biểu hiện tình yêu, máu nóng, lòng kính trọng của mình qua các vai diễn, vở diễn đối với Lưu Quang Vũ.
Tùng Linh phải đóng vai 18 tuổi trong khi tuổi thật của Linh đã là 30. Công chúng cũng cho thấy, họ không hề thơ ơ, quay lưng với sân khấu.
Thời kỳ đó, nếu không có đổi mới chung trên mọi phương diện văn chương nghệ thuật, thì không có đổi mới về kịch bản văn chương, như một khâu thiết yếu nhất dành cho sáng tạo vở diễn sân khấu.
Vấn đề đặt ra là, trong thời kì diễn ra liên hoan vé được phát miễn phí, nếu phải bỏ tiền mua vé, liệu các vở kịch của Lưu Quang Vũ có cuộn được nhiều khán giả đến vậy không? NSƯT Chí Trung tự tín trả lời: “Với hiệu ứng như thế này, với sự quan tâm về anh Vũ tốt như thế này, thì tôi bảo đảm 70% lượng khán giả đến xem sẽ bỏ tiền mua vé”.
Quần chúng. Các rạp hát dù tự bỏ tiền dựng vở, kinh phí đi lại, ăn ở trong thời gian diễn ra liên hoan, nhưng đều rất nô nức tham dự. Bài và ảnh: MINH NHÃ. Theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, Lưu Quang Vũ là một hiện tượng sân khấu bật sáng rõ ràng của thời kỳ đổi mới.
Hiện, đôi khi diễn viên phải bằng thủ pháp, phải cố, phải gượng… ông Trương Nhuận bộc bạch.
Vấn đề thiếu hụt đạo diễn, thiếu hụt hào kiệt diễn viên là có thật. Theo ông, vấn đề của sàn diễn kịch bây giờ là quảng bá tác phẩm đến công chúng. Hoặc chúng được khởi đầu từ thời sự mà có thể chạm tới cái vĩnh cửu.
Để công chúng yêu mê, diễn viên phải diễn đến tận… đáy chữ, diễn ăn rơ với thông điệp kịch bản, nếu không thì nhà văn viết kịch bản cho ai? Khi ướm vào những kịch bản có giá trị văn chương, có giá trị sàn diễn lớn mới thấy sự kế cận của những đạo diễn, sự kế cận của những diễn viên, nghệ sĩ còn nhiều hẫng hụt, như là chân quá nhỏ mà đi đôi giày quá chừng
Khi đụng đến những kịch bản sàn diễn có giá trị đã được định vị thì mới thấy, đó là điều đáng báo động về đào tạo sàn diễn. Đừng hy vọng cái tác động hình thể (thể xác) của diễn viên, vốn chỉ nhằm gây tác động về "phần nhìn" tới người xem, sẽ khiến người ta nhớ lâu.
Có nhẽ, khoảng trống về kịch bản mà Lưu Quang Vũ để lại vẫn chưa thể lấp đầy. Tác giả được Hội Nghệ sĩ sàn diễn Việt Nam và Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch chọn ở đây là Lưu Quang Vũ, người đã từng là "hiện tượng sàn diễn" thời kỳ đổi mới, đã từng “kéo” hàng triệu người xem đến sân khấu, ngay từ những năm 1970-1980.
Cảnh trong vở "Ông không phải là bố tôi" của hí trường Kịch Hà Nội. Những ngày diễn ra liên hoan này, sau 25 năm ngày mất của Lưu Quang Vũ, phòng khán giả các rạp Đại Nam, Công Nhân, Nhà hát Tuổi trẻ lúc nào cũng chật cứng. Thành thử, những vấn đề ông phát hiện về hình tượng dân chúng, bao giờ cũng mang tính thời sự mạnh, đúng với thời điểm lịch sử.
Bằng trái tim của một nhà thơ, ông có tài nhìn thấu tận đáy vấn đề, nhìn thấu những xung đột trong tầng lớp để rồi mau chóng nắm bắt bản chất và đưa thẳng vào kịch bản sân khấu, vốn là nơi chứa đựng cao nhất những khả năng phát ngôn, bình luận trực tiếp và những suy tư đau đáu về nhân sinh, xã hội luôn đặt ra trong sự phức tạp, ngổn ngang đau thương và nặng nhọc tìm đường phát triển của xã hội Việt Nam đương đại.
Kịch bản có thể phải sắp đặt lại, phải dùng phương tiện này khác để dàn dựng, song, xin đừng làm sai lạc, đừng thêm nếm vô lối, đừng vẽ rắn thêm chân, để mọi xử lý đạo diễn và diễn xuất sân khấu phải thật nhuyễn, không sống sượng.
Trong 10 năm đỉnh cao, Lưu Quang Vũ cho ra đời 50 vở kịch, con số khiến nhiều người ngỡ ngàng, phải dùng đến hai từ “kỷ lục”. Chứng cứ chính là những suất diễn đông nghịt khán giả. Chả hạn, khi cần diễn viên đóng vai Châu trong “Mùa hạ cuối cùng”, hí viện tuổi xanh phải ưng ý chọn Tùng Linh. Cảnh trong vở 'Hồn Trương Ba, da hàng thịt' của Nhà hát Kịch Việt Nam. Trong khi Chí Trung, Đức Hải, Lan Hương ngày xưa đóng vở này vào đúng độ tuổi của mình nên có sự thông cảm, san sớt, hóa thân vào nhân vật rất dễ đẹp về hình thể và hay về diễn xuất.
Chính thành thử, trong hầu như các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đều hiện diện hoặc đều lắng sâu một nỗi đau thấm thía nhân tình.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét