Xen canh, tăng vụ cũng là một trong những biện pháp canh tác hữu hiệu và vững bền trên đất dốc, trong đó sắn trồng xen lạc là một điển hình. Từ năm 1998 - 2003, dự án SAM (dự án nông nghiệp miền núi) thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã khai triển các thực nghiệm về canh tác đất dốc. Còn lại là diện tích đất có độ dốc từ 15 o - 25 o (chiếm trên 16%), và trên 25 o (chiếm trên 61%).
Kết quả SX nông lâm nghiệp trên vùng đất đồi dốc góp phần quan yếu đảm bảo an ninh lương thực vùng và hộ gia đình, xóa đói giảm nghèo, từng bước chuyển sang SX hàng hóa. “Đất dốc của cả nước nói chung và các tỉnh phía Bắc nói riêng rất đa dạng, giàu tiềm năng, là nơi sinh sống của nhiều triệu người nhưng vẫn chứa đựng những khó khăn và bất cập như đất đai bị xói mòn, rừng đầu nguồn cạn kiệt, đất đai ngày càng nghèo dinh dưỡng do thoái hóa, thiên tai dịch bệnh ngày càng nhiều… Đứng trước thách thức đó, yếu tố vững bền trong SX nông nghiệp là rất quan yếu mà các nhà quản lý, nhà khoa học và người nông dân phải hướng tới”, ông Khởi nói.
Nhưng chúng ta vẫn chưa làm được, bởi một phần khách quan địa hình chia cắt, mặt khác do hệ thống thông báo tuyên truyền yếu, hệ thống khuyến nông làm việc tại vùng sâu, vùng xa kém, người dân không tiếp cận được các tiến bộ kỹ thuật.
Diễn đàn “Một số giải pháp về canh tác nông lâm nghiệp bền vững trên đất dốc vùng Tây Bắc” đã diễn ra tại Sơn La (hoạt động đồng thời với Hội chợ Nông nghiệp - Thương mại vùng Tây Bắc tại huyện Mai Sơn, Sơn La) do trọng tâm KNQG kết hợp với Sở NN-PTNT Sơn La phối hợp tổ chức.
Năng suất của hầu hết các loại cây trồng vùng Tây Bắc đều được tăng lên: Đối với SX lúa, sản lượng thóc năm 2011 đạt 633 nghìn tấn, tăng 91 (16,8%) so với năm 2005. Những năm gần đây, nhiều chương trình kinh tế - tầng lớp của quốc gia như chương trình phủ xanh đất trống đồi trọc, chương trình 661, chương trình phát triển lâm nghiệp tầng lớp, xóa đói giảm nghèo bảo vệ rừng đầu nguồn… đã tạo ra những chuyển biến hăng hái góp phần bảo vệ đất và dùng đất đồi núi hợp lý, hiệu quả cao.
Tại diễn đàn, đại diện Viện KHKT NLN miền núi phía Bắc - ông Nguyễn Văn Tin, Trưởng Bộ môn Khoa học đất & sinh thái vùng cao đã đưa ra nhiều giải pháp kỹ thuật canh tác đất dốc vững bền ở vùng miền núi phía Bắc (đã được thực nghiệm thành công tại nhiều địa phương).
Thực tế, có rất nhiều dân cày vì muốn cỏ chết nhanh nên đã sử dụng quá liều lượng cho phép một cách vô tội vạ, làm cho vi sinh vật trong đất bị ngộ độc, không thể hấp thu hết, dư lượng còn lại sẽ chảy xuống sông, suối hoặc ngấm xuống mạnh nước gầm gây ô nhiễm nguồn nước.
SX ngô cũng có sự bứt phá rất mạnh trong 5 năm gần đây với sản lượng ngô toàn vùng năm 2011 đạt 778 nghìn tấn, tăng 375 nghìn tấn (93%) so với năm 2005… Ngành lâm nghiệp cũng có sự khởi sắc.
Với câu hỏi: Làm thế nào để dùng thuốc diệt cỏ hiệu quả và bảo vệ môi trường sinh thái tại khu vực đầu nguồn nước, ông Hà Văn Lán, Chi cục trưởng Chi cục BVTV Sơn La, khẳng định: Đối với bất cứ loại thuốc diệt cỏ nào cũng chứa những chất cực độc, vì vậy quốc gia nghiêm cấm bà con sử dụng thuốc diệt cỏ (còn gọi là thuốc cháy nhanh).
Phần đất dốc được trồng chủ yếu là cây công nghiệp, cây ăn quả và cây màu lương thực. Như vậy, việc xóa đói phải được đặt ra trước nhất. Mặt khác, việc sử dụng liều lượng thuốc diệt cỏ cũng cần phải tuân nghiêm ngặt theo công thức mà nhà SX khuyến cáo trên bao bì (tối đa không quá 2 kg/ha).
Trong đó, vấn đề bảo vệ thực vật đặc biệt được quan hoài. Chủ trì diễn đàn gồm ông Trần Văn Khởi, PGĐ trọng điểm KNQG; ông Hà Quyết Nghị, Tỉnh ủy viên, GĐ Sở NN-PTNT Sơn La. Phát biểu tại diễn đàn, ông Trần Văn Khởi cho biết: Hiện cả nước có khoảng 10 triệu ha đất SX nông nghiệp thì ngoài 4 triệu ha lúa, phần còn lại khoảng trên 5 triệu ha là đất dốc. Bởi, nó có nhiều ưu điểm như giữ đất, giữ nước, chống xói mòn và dễ canh tác, chỉ cần đầu tư công sức cải tạo ruộng thời điểm ban sơ.
Theo nghiên cứu của Cục trồng, bản tính đất SX đấu bị suy thoái cốt là vì cuộc sống của người dân địa phương quá khó khăn, nên họ phải thâm nhập vào các khu rừng để tìm kế sinh nhai.
Loại hình canh tác quản canh vẫn tồn tại phổ thông ở một số dân tộc nhóm Mông, Dao, Tạng, Miến, Môn và Khmer dẫn đến năng suất cây trồng thấp và bấp bênh. Canh tác nông lâm nghiệp bền vững trên đất dốc phải bảo đảm 5 nguyên tố, đó là: hợp với đặc thù điều kiện thiên nhiên, thổ nhưỡng; trình độ dân trí, văn hóa của từng địa phương; đảm bảo độ phì nhiêu của đất; có hiệu quả kinh tế với năng suất ổn định và càng ngày càng tăng lên.
Tham gia có hơn 200 đại biểu là nông dân và cán bộ khuyến nông khu vực miền núi phía Bắc, đây là thời cơ để san sớt kinh nghiệm, góp phần nâng cao hiệu quả SX nông nghiệp trong vùng.
Và rút cuộc là bảo vệ môi trường sinh thái tại vùng canh tác. Trong đó, đất có địa hình dốc dưới 15 o (chiếm hơn khoảng gần 22%) đã được sử dụng cho SX nông nghiệp hoặc nông lâm nghiệp.
Tiêu biểu như ở huyện Thạch An, Cao Bằng, kỹ thuật canh tác đậu tương bền vững trên đất dốc ưng chuẩn che phủ đất bằng tàn dư thực vật, bón phân cân đối theo quy trình tác giả, bổ sung vôi và lân giúp tăng năng suất đậu tương từ 47,0 - 54,8% so với cánh làm truyền thống của dân cày. Tại diễn đàn, Ban chủ tọa và hàng ngũ cố vấn gồm các chuyên gia khuyến nông, nhà khoa học và quản lý trong lĩnh vực nông nghiệp đã giải đáp hơn 40 câu hỏi của bà con nông dân về các vấn đề liên can đến canh tác bền vững trên đất dốc.
Do đó, đồng bào miền núi gặp rất nhiều khó khăn trong khâu canh tác. Qua nhiều năm theo dõi cho thấy, nếu trồng sắn thuần chỉ cho thu nhập gần 17 triệu đồng/ha, trong đó, nếu trồng xen đậu tương sẽ cho tổng thu nhập là 27 triệu đồng/ha và cho tổng thu 38,2 triệu đồng/ha nếu trồng xen 2 hàng lạc, tương đương tang từ 59 - 125% so với trồng sắn thuần.
Ngoài ra, việc trồng xen lạc với sắn còn cáo khả năng chống xói mòn đất rất tốt, lượng đất bị xói mòn giảm từ 71 - 86,9% so với đối chứng trồng thuần… Tuy nhiên, kỹ thuật canh tác được nhiều chuyên gia nông nghiệp khuyên bà con nên ứng dụng phổ quát đối với loại đất dốc là làm đồng bậc thang.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét